• Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων ΣΕΣ
  • Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων ΣΕΣ
  • Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων ΣΕΣ

Ε.Δ. Τεύχος 168, Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2009 - ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ

Ευρετήριο
Ε.Δ. Τεύχος 168, Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2009
ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ
ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ Δ.Σ.
ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ
ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ ΜΕΛΩΝ 2009
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗ
Η Στήλη του Συγκοινωνιολόγου
ΣΥΝΕΔΡΙΑ - ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΥΠΟΥ
Όλες οι Σελίδες

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ

Στα πρόθυρα συγκοινωνιακού και περιβαλλοντικού αδιεξόδου. Πρωτοφανές φαινόμενο ή deja vu;

Την σημερινή κατάσταση την γνωρίζουμε όλοι λίγο πολύ. Οι αιχμές της κυκλοφορίας καταλαμβάνουν αρκετές ώρες της ημέρας και υποχρεώνουν τους οδηγούς σε διαδρομές που συχνά ξεπερνούν κατά πολύ τη μία ώρα (ανά κατεύθυνση, και χωρίς να συνδράμουν ειδικές συνθήκες), οι ταχύτητες στους κεντρικούς οδικούς άξονες (σε χιλιόμετρα ανά ώρα) για αρκετές ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι μονοψήφιες. Ακόμα και τα μέσα μαζικών μεταφορών είναι συχνά κορεσμένα κατά τις ώρες αιχμής, με τους επίδοξους επιβάτες κάποιες φορές να μην μπορούν να επιβιβαστούν στον πρώτο συρμό (ή λεωφορείο) που περνάει, καθώς αυτός είναι ασφυκτικά γεμάτος.

SES - ED168


Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, πολλοί υποστηρίζουν, σε λίγες δεκαετίες τα ορυκτά καύσιμα θα εξαντληθούν, αφήνοντας την ανθρωπότητα χωρίς διέξοδο στο ενεργειακό της πρόβλημα. Αν και τα κυκλοφοριακά προβλήματα είναι στο επίκεντρο για πολλά χρόνια, τελευταία δίνεται ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μεταφορών. Οι εκπομπές ρύπων και αερίων του θερμοκηπίου δημιουργούν ασφυκτικές καταστάσεις στις σύγχρονες πόλεις, ενώ τείνουν να διαταράξουν την θερμοκρασιακή ισορροπία του πλανήτη, οδηγώντας (σύμφωνα με την πλειοψηφία των ειδικών) σε μια σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας ολόκληρου του πλανήτη. Οι επιπτώσεις της αύξησης αυτής της θερμοκρασίας μπορούν να πυροδοτήσουν εξαιρετικά επώδυνες αλυσιδωτές αντιδράσεις, με τα πρώτα μόνο βήματα να περιλαμβάνουν την επιτάχυνση του λιωσίματος των πάγων, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την πιθανή βύθιση παραθαλάσσιων περιοχών (κάτι στο οποίο οι Έλληνες, ως κάτοικοι μιας χώρας που περιβρέχεται από θάλασσα και έχει εκατοντάδες κατοικημένα νησιά, θα πρέπει να είναι κατεξοχήν ευαίσθητοι).

Υπάρχουν λύσεις? Ασφαλώς. Πρώτα από όλα οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (κυρίως ηλιακή και αιολική, αλλά και γεωθερμική, κυματική και άλλες). Μια άλλη εναλλακτική, η οποία δεν απαιτεί ριζική αναθεώρηση των ενεργειακών επιλογών, είναι η χρήση υποκαταστάτων του πετρελαίου, όπως το βιοντίζελ (την εισαγωγή του οποίου στις αγορές των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μάλιστα, επιτάσσει η κοινοτική οδηγία 2003/30/ΕΚ). Μια από τις πηγές βιοντίζελ είναι η καλλιέργεια καλαμποκιού και η μετατροπή της παραγόμενης σοδειάς σε καύσιμο. Σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς, όμως, προκύπτει ότι για την κάλυψη ενός ικανού μέρους των σημερινών (και ολοένα αυξανόμενων) αναγκών σε καύσιμα θα απαιτούνταν η καλλιέργεια τεράστιων εκτάσεων, σε βαθμό τέτοιο που να απειλούσαν την επάρκεια τροφίμων στον πλανήτη (καθώς οι διάφορες καλλιέργειες θα ανταγωνίζονταν για τον ίδιο πεπερασμένο αριθμό καλλιεργήσιμων εκτάσεων, άρδευσης, ανθρώπινου δυναμικού και άλλων πόρων).

Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πρωτοφανές αδιέξοδο; Ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε έμμεσα την ερώτηση, ανατρέχοντας σε μια περιγραφή της κυκλοφορίας στο Βικτοριανό Λονδίνο στα μέσα του 19ου αιώνα (Η περιγραφή αυτή αντλείται από το εισαγωγικό κεφάλαιο του πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου [1]). Πρωτοφανής κυκλοφοριακή συμφόρηση: 1000 οχήματα -άμαξες με άλογα- την ώρα περνούσαν τη Γέφυρα του Λονδίνου. Με δεδομένες τις "εκπομπές" 5 τόνων ακαθαρσιών ανά άλογο ανά έτος, το πρόβλημα της ρύπανσης του περιβάλλοντος είχε λάβει σημαντικές διαστάσεις: ένα νέο επάγγελμα -καθαριστής διαβάσεων πεζών- είχε ως στόχο τη διάνοιξη βατών διαδρόμων στο βάθους 10 εκατοστών περίπου στρώμα ακαθαρσιών αλόγων, ώστε οι πεζοί να μπορούν με ασφάλεια να διασχίζουν το δρόμο [2]. Μάλιστα, προβλέψεις της εποχής ανέφεραν ότι -αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα- σε μια περίοδο λίγων δεκαετιών, ο υφιστάμενος ρυθμός αύξησης της κυκλοφορίας θα "έθαβε" το Λονδίνο κάτω από 2 μέτρα ακαθαρσιών αλόγων. Οι ίδιες προβλέψεις ανέφεραν ότι η κατανάλωση καυσίμων (σανό για τα άλογα στην συγκεκριμένη περίπτωση) θα αυξανόταν σε τέτοιο βαθμό, ώστε η παραγωγή τους θα περιοριζόταν από τη διαθέσιμη καλλιεργήσιμη γη. Σύμφωνα με μια εκτίμηση, η ζήτηση για σανό στις ΗΠΑ την εποχή εκείνη είχε οδηγήσει στην κατάληψη του ενός τρίτου της καλλιεργήσιμης γης [3].

Οι ομοιότητες των δύο αυτών χρονικών περιόδων (των σημερινών πόλεων με το Βικτοριανό Λονδίνο, που απέχουν περισσότερα από 150 χρόνια μεταξύ τους) οδηγούν σε διάφορες διαπιστώσεις. Καταρχήν, η σημερινή κατάσταση σίγουρα δεν είναι πρωτόγνωρη. Το ανθρώπινο γένος έχει βρεθεί αντιμέτωπο με πολλές προκλήσεις στην ιστορία του και -κάνοντας σωστή χρήση των στοιχείων εκείνων που το έχουν ξεχωρίσει από τα άλλα δίνοντας του κυρίαρχο ρόλο στον πλανήτη- έχει καταφέρει να τις ξεπεράσει. Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, μια τεχνολογική επανάσταση οδήγησε στη δημιουργία αμαξών χωρίς άλογα. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που αντιμετώπιζαν με σκεπτικισμό τις πρώτες εκείνες αυτοκίνητες μηχανές. Σύντομα, όμως, φάνηκαν τα σχετικά πλεονεκτήματα της προσέγγισης αυτής, τη δεδομένη χρονική στιγμή.

Η τεχνολογία των οχημάτων στα 150 χρόνια που ακολούθησαν έχει αλλάξει εντυπωσιακά λίγο. Σήμερα, η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διαφορετική κρίση (στην οποία, ειρωνικά, έχει βρεθεί εξαιτίας της προαναφερθείσας τεχνολογικής επανάστασης). Η λύση διαφαίνεται στον ορίζοντα, και σίγουρα δεν είναι αντικείμενο της παρούσας τοποθέτησης. Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι όσο το πρόβλημα γίνεται πιο πιεστικό, οι δυνάμεις της λογικής θα επικρατήσουν και θα ωθήσουν προς την κατεύθυνση της δημιουργικής επίλυσης του προβλήματος, οδηγώντας σε μία νέα κατεύθυνση (η οποία δεν αποκλείεται να οδηγήσει εκ νέου σε μία νέα περιβαλλοντική κρίση σε μερικές δεκαετίες). Ήδη, η κατεύθυνση που ακολουθείται φαίνεται ελπιδοφόρα, με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειες να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στήριξη και όλες σχεδόν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων να περιλαμβάνουν ένα περιβαλλοντικό ή/και ενεργειακό άξονα.


Βιβλιογραφία
[1] Schaefer, A., J.B. Heywood, H.D. Jacoby, I.A. Waitz (2009). Transportation in a Climate-Constrained World. MIT Press, Cambridge, MA.
[2] Thompson, F.M.L. (1970). Victorian England: The Horse-Drawn Society, an Inaugural Lecture, Bedford College, London.
[3] Tarr, J., C. McShane (1997). The Centrality of the Horse to the Nineteenth-Century American City, in Mohl, R. (ed.), The Making of Urban America, SR Publishers, New York, pp. 105-130.

(Το συγκεκριμένο άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το περιοδικό Cargo Plus Οκτωβρίου 2009).

 

Κωνσταντίνος Αντωνίου